موضوع
گرند كانيون
تهيه كننده
صديقه محسني
کارشناس ارشد ژئومورفولوژی
گرند كانيون به دره هايي گفته مي شود كه ستون هايي بلند، كشيده و صخره سنگي دارند و به آسمان سر كشيده اند.
موضوع
گل فشان
تهيه كننده
صديقه محسني
کارشناس ارشد ژئومورفولوژی
گل فشان ها، مخروطهايي از جنس گل رس هستند كه اغلب بين يك تا دو متر ارتفاع دارند. اين ساختها بطور عمده حالتي موقتي دارند. گلفشان ها هم در خشكي ها ديده مي شوند و هم در اقيانوس ها. اين ساختها در ارتباط با ذخاير هيدروكربني و همين طور مناطق تكتونيكي در حال فرورانش و همين طور كمربندهاي كوهزايي در ارتباط هستند. در موارد خيلي نادر هم با آتشفشانها مرتبط مي شوند. نحوه تشكيل آنها هم بر اثر گازهايي كه بر اثر دلايل اشاره شده در بالا آزاد مي شود، در هنگام صعود از لايه هاي گلي در راستاي زون هاي شكسته شده و يا ضعيف، گل را نيز با خود به بالا مي آورد و به مرور ساختمانهاي مخروطي شكلي را ايجاد مي كنند. گازهايي كه خارج مي شوند در حدود هشتاد و شش درصد متان و مقادير جزئي دي اكسيد كربن و نيتروژن است و مايعات همراه گل بشتر آب و گاه شامل مواد اسيدي و يا آب شور و يا سيالات هيدروكربني است.
گل فشان معمولا از چند مخروط یا دهانه کوچک (حداکثر 3 تا 4 متر) تشکیل شده است که به روی تپه ای با ارتفاع حداکثر 200 تا 300 متر قرار گرفته اند.
گل فشان ها بر خلاف گفته بعضي از راهنمايان تورهاي طبيعت در ايران كه فقط در ايران ديده مي شوند، در كشورهاي ديگر مانند جنوب شرق اكراين، سيسيل در ايتاليا، آذربايجان، اطراف درياي سياه، پاكستان، منطقه ژينگ جيان در چين، اندونزي و هندوستان، آمريكا، ونزوئلا و منطقه آمريكاي مركزي وجود دارد. ابعاد گلفشان ها بسيار متغير است و در موارد تا حدود هفت صد متر ارتفاع نيز ميرسد. در ايران گلفشانها در دو منطقه سيستان و بلوچستان خصوصا در منطقه چابهار و همينطور منطقه گميشان ديده مي شود. علاوه بر اينها درمنطقه خاش نيز يك نمونه گلفشان وجود دارد.
موضوع:
اشكال ژئومورفيك ناشي از آبفرسايي سطحي رودخانه
تهیه کننده:
حسين ديانتي
کارشناس ارشد ژئومورفولوژی
رودها در اثر جابجايي مواد رسوبي اشكال ژئومورفيك جالبي را خلق مي كنند كه بعضي از آنها عبارتند از: مئاندر، آبشار و كانيون.
مئاندر
اگر رودخانه در طول مسير خود، داراي چند پيچ و خم باشد و پس از پيچ و خم هاي متعدد مجدداً در امتداد مسير قبلي و اوليه خود قرار گيرد، آن را رودخانه مئاندري مي گويند. مئاندرها در مناطق كوهستاني هم ايجاد مي شوند كه به آنها مئاندر محاط گفته مي شود، ولي در سطح جلگه ها و دشتها، شاخص تر و عارضه چشم گيرتري مي باشد (ثروتي، سرور، 1379 ).
آبشار
به ريزش قائم، يا نزديك به قائم آب در يك رودخانه، از ارتفاع زياد، آبشار گويند. چنانچه در بستر رودخانه بنابر دليلي فرو رفتگي ايجاد شود، سبب ريزش آب از نقطه مرتفع به نقطه پست خواهد شد. عوامل مختلفي در ايجاد فرو رفتگي مي توانند نقش داشته باشند كه مهمترين آنها يك گسل و وجود سازندهاي متناوب سخت و سست بر روي يكديگر در مسير حركت آب مي باشد.
موضوع
کارتوگرافي
تهيه كننده
منا درقندیان
کارشناس جغرافيا کارتوگرافی
کارتوگرافي :
به تعريفي علم و هنر تهيه نقشه ميباشد.
نقشه هاي جغرافيايي توسط دو گروه تهيه ميشوند:
نقشه برداران : که وظيفه برداشت عوارض و تبديل آنها بصورت داده هاي خام و تحويل آن به کارتوگرافان را برعهده دارند
کارتوگرافان: که پس از دريافت داده هاي خام از نقشه برداران کارهاي محاسباتي و ترسيمي را بر عهده دارند و در نهايت داده هاي خام را بصورت اطلاعات قابل استفاده (نقشه) در اختيار کاربران قرار مي دهند .
در قرن اول قبل از ميلاد، استرابون كه بسياري او را بزرگترين جغرافيدان قديم مي دانند و در محدوده جغرافيايي رياضي مطالعات بسياري نموده ، اولين قدم را در تأليف دايره المعارف جغرافيايي برداشته است. معروفترين دانشمند رياضي و نجوم و جغرافياي حوزه علمي و اسكندريه، بطلميوس است. وي در سالهاي (168-90 بعد از ميلاد) مي زيسته است و در تهيه نقشه، نقش والايي داشته است. وي به كرويت زمين معتقد بود و كتاب معروف خود را به نام (جغرافيا) در هشت جلد تهيه نمود كه هفت جلد آن شامل فهرستي از اسامي هشت هزار مكان با طول و عرض جغرافيايي و تعيين موقعيت آنهاست. جلد هشتم شرحي بر اصول نقشه برداري و جغرافياي رياضي با تصاوير و مشاهدات نجومي است. متن كتاب در نسخه هاي خطي همراه با نقشه اي از جهان و بيست و شش نقشه ديگر، اولين اطلس عمومي دنيا را تشكيل مي دهند
اولين تئوري درباره شكل زمين ، توسط طالس(قرن ششم و هفتم قبل از ميلاد) ارائه گرديده است.آنااكسيماندر((شاگرد طالس)) و آريستاكر، جغرافيدان يوناني اولين كساني بودند كه نقشه را به همراه تحقيقات جغرافيايي سطح زمين شناخته شده آنروز (در قرن ششم قبل از ميلاد) تهيه نمودند. و همچنين هيپاركوس كارهايي در اين مورد انجام داده است.
بهنوش خرمروز: رودها، کوهها و دریاچههای کره زمین را به اقیانوسهایش متصل میکنند و در مسیر خود، با تامین آب، غذا و امکان جابهجایی، خطی از زندگی به وجود میآورند. رودهایی مثل نیل، زندگی را به منطقهای آوردهاند که اگر رودی در آن جاری نمیبود، خالی از سکنه میماند.
مسیری که هر یک از این رودها میپیماید، تصویری منحصر به فرد را خلق میکند که تنها میتوان از بالا آن را دید. در این گزارش تصویری که از وایرد گرفته شده، تصاویر برخی از بلندترین و بزرگترین رودهای زمین که توسط ماهوارهها گرفته شده را با هم میبینیم.
ریونگرو، آرژانتین
ریونگرو مثال زیبایی از تحرک و جابهجایی یک رود است و یکی از پرپیچ و خم ترین رودهای آمریکای جنوبی است. چنان که تصویر نشان میدهد، این رود با جابهجایی و تغییر مسیر خود، آثار فراوانی در دشت سیلابی به جای گذاشته است. برخی از کانالهای این رود هنوز هم آب دارند و به عنوان دریاچههای طوق گاو نر شناخته میشوند.
رود میسیسیپی
این رود طی 10،000 سال گذشته حدود 200 مایل کنار خط ساحلی را پیموده و هر هزارسال، دهانه تازهای در خلیج مکزیک باز کرده است. اگر آن را به حال خود بگذارند، همچنان به این پیشروی خود ادامه خواهد داد. میسیسیپی با 2،320 مایل طول، بلندترین رود آمریکا محسوب میشود. در این تصویر میتوانید جلگه آن را که به شکل پای پرنده است ببینید. تصویر دوم، طغیان میسیسیپی را در سال 2008/ 1387 نشان میدهد که دست کم دو خاکریز ساحلی را در شهر گلفپورت شکست.
گنگ، هندوستان
این تصویر با رنگهای غیرواقعی، جلگه رود گنک را در سال 2000/ 1378 نشان میدهد. زمینهای ماسهای و عریان با رنگ سفید و جنگلهای مردابی منطقه، زادگاه ببر سلطنتی بنگال، به رنگ سبز نشان داده شده است. گنگ 1560 مایل طول دارد و از هیمالیا سرچشمه میگیرد. سپس با گذشتن از ایالت اوتاراخاند هندوستان، به خلیج بنگال میریزد.
رود سان جوآن، کلرادو
این رود مسافتی 400 مایلی را از کلرادو تا نیومکزیکو طی میکند و در یوتا به رود کلرادو میپیوندد. این عکس مربوط به پارک ایالتی گردن غاز واقع در یوتا است که به دلیل شکل پر خم رودخانه، این نام را روی آن گذاشتهاند. قسمتهایی از این رود در نیومکزیکو به دلیل ماهیهای پرندهاش مشهور است.
رود نیل، مصر
رود نیل در دل زمینهای خشک و لمیزرع این منطقه از مصر، ردپای حاصلخیزی به جای گذاشته که باعث به وجود آمدن یک خط زندگی شده است. زمینهای کشاورزی، دشت سیلابی اطراف رودخانه را ، که در قسمتی که در این عکس میبینید به 6 مایل میرسد، پر کردهاند. مرز دو رنگ سبز و بژ در این تصویر، دیوارههای دره نیل را نشان میدهد. در تصویر دوم میتوانید دلتای نیل را در جایی که نیل به دریای مدیترانه میریزد ببینید. تصویر سوم هم نمای نزدیکتری از این دهانه است.
رود لنا، سیبری
رود لنا دهمین رود بلند دنیا است که 2800 مایل طول دارد و از حدود یک میلیون مایل مربع سیبری عبور میکند. دلتای لنا که در این تصویر با رنگهای غیرواقعی نشان داده شده است، 11،000 مایل مربع را میپوشاند. این دلتا 7 ماه سال یخزده است و تنها ماههای کمی از سال، زمینهای خیسش به عنوان یک منطقه حفاظتشده، محل زندگی حیوانات وحشی است.
رودهای سبز و کلرادو، یوتا
رود سبز (سمت چپ) اواسط پارک ملی کانیونلند واقع در یوتا، به رود کلرادو میرسد. آبشار بزرگ کانیون درست در پایین محل تلاقی این دو رود قرار دارد و محل معروفی در بین علاقهمندان به قایقرانی است.
ساختار دایرهای که در گوشه بالایی سمت چپ تصویر میبینید، یوفیوال دام (به معنای برجستگی که از زمین بالا آمده است-م) نامیده میشود، چون به اعتقاد زمینشناسان، بستهای سبک از نمک، لایههای زمین را رو به بالا هل داده و موجب پدید آمدن این ساختار شده است. پیش از این تصور میشد که این ساختار، اثر برخورد جرمی فضایی با زمین است. یوفیوال دام را میتوانید در تصویر دوم بهتر ببینید.
آلوویال فان، تبت
برکه موراری واقع در فلات تبت از رود یخ زدهای تغذیه میشود که به مرور زمان محوطه وسیعی از رسوب پدید آورده است که به نام پره رسوبی شناخته میشود. این پره رسوبی به قدری بزرگ شده که رودخانه را مسدود کرده و دریاچه را ساخته است. آب رود برای رسیدن به دهانهای که سمت چپ تصویر میبینید، باید از میان پره رسوبی عبور کند.
رود مکنزی، کانادا
مکنزی بلندترین رود کانادا و دومین رود بلند آمریکای شمالی است که 2،635 مایل طول دارد. این تصویر دلتای رود مکنزی را با رنگهای غیرواقعی نشان میدهد که در حقیقت مرداب بسیار بزرگی است که دریاچههایی پراکنده را درون خود جای داده است. یک منحنی از این رود، که نزدیکی بالای این تصویر قرار دارد، تقریبا به طور کامل از کانال اصلی جدا شده و یک دریاچه طوق گاو نر ساخته است.
آبشار نیاگارا
با این که عکسی که با زاویه عمودی از یک ماهواره گرفته میشود، تصویری کاملا مسطح از زمین به دست نمیدهد، اما این تصویر از نیاگارا واقعا تاثیرگذار است. رود نیاگارا از ارتفاع 170 فوتی (8/51) به پایین میریزد و یکی از بزرگترین آبشارهای دنیا را خلق میکند. در هر ثانیه، بیش از 7/1 میلیون گالن آب از لبه این آبشار سرازیر میشود و با فرسایش صخرهای که در زیر آن قرار گرفته، سالانه 20 فوت (حدود 6 متر) آن را عقبتر میراند. در تصویر بعدی نمای نزدیکتری از آبشار و در تصویر بعد، آن را بین دو دریاچه اونتاریو در شمال و دریاچه اری در جنوب میبینید.
رود ساسکاچوان، کانادا
دلتای این رود که به شکل پای پرنده است، از گل و لایی که رود با خود آورده تشکیل شده و باعث شده که رود مجبور شود بستر خود را چندین بار جابهجا نماید. عرض این دلتا 8 مایل است، در حالی که معروفترین دلتای به شکل پای پرنده دنیا، یعنی دلتای میسیسیپی، 30 مایل عرض دارد. رسوبات این رود حاوی فسیلهای کهربایی فراوانی از 80 میلیون سال پیش است.
رود کاککوم، سیبری
این رود زمینهای یخزده فلات مرکزی سیبری را میپیماید تا به جنگلهای همیشه سبز کاج تایگا برسد. این رود برای امکان مطالعه بر روی انواع اکوسیستمهایی که احتمالا تحت تاثیر گرمایش زمین قرار میگیرند، مورد توجه است.
رود ایراودی، میانمار
ایراودی درون دلتای خود در کنار خلیج بنگال به آبگیرهای متعددی تقسیم میشود و محیطی ایدهآل برای رشد گونه خاصی از گیاهان شاهپسند ایجاد میکند. اما بسیاری از این گیاهان برای کشت برنج در منطقه از بین رفتهاند و این مسئله، حفاظتی که این گیاهان آبی فراهم میآوردند را کم کرده است. طوفان شدید سال 2008/ 1387 با تخریب این منطقه، تامین غذای کل کشور را با مخاطره مواجه کرده است.
زمینآمار با واکاوی دادههای کمی به ویژه استفاده از روش آماری جهت یابش پدیدههای جغرافیایی، سر و کار دارد. زمینآمار همهجا و در زمینههای گوناگون استفاده شدهاست، از جمله: آبشناسی، زمینشناسی، اکتشاف نفت، واکاوی آبوهوا، برنامهریزی شهری، آمایش و همهگیرشناسی. پایهٔ ریاضی زمینآمار از تحلیل خوشهای، واکاوی تفکیک کنندهٔ خطی و آزمون آماری نافراسنجی (غیرپارامتری)، و موضوعات دیگر برگرفته شدهاست. کاربردهای زمینآمار به شدت در سامانههای اطلاعات مکانی استفاده میشود، به خصوص برای درونیابی نقاط نسنجیده. جغرافیدانان سهم بهسزایی در روشهای فنون کمّی نشان دادند.
روشهای کیفی جغرافیایی یا قومنگاشتی؛ روشهای پژوهش، را بشرجغرافیدانان استفاده میکنند. در جغرافیای فرهنگی، به کارگیری فنون پژوهش کیفی، سنتی است که نیز در مردمشناسی و جامعهشناسی اَزَش استفاده میکنند. مشاهدهی همراه با مشارکت و مصاحبههای عمقی و موشکافانه، دادههای کیفی را برای بشرجغرافیدانان فراهم میکند.
سامانهٔ اطلاعات مکانی(جیآیاس یا سام) به جمعآوری اطلاعات پیرامون زمین، برای بازیابیِ خودکار توسط یک رایانه، با دقتی مناسب به منظور توختن(کسب) اطلاعات، رسیدگی میکند. افزون بر زیررشتههای دیگر جغرافیا، کارآزمودگان سام باید با علوم رایانه و سامانههای دادگانی (پایگاهدادهای) آشنا باشند. سامانهٔ اطلاعات مکانی انقلابی در زمینهٔ نقشهنگاری ایجاد کرد؛ هم اکنون تقریبا تمام نقشهسازی را با کمک گونهای از نرمافزار سام انجام میدهند. همچنین سامانهٔ اطلاعات مکانی دانش بهرهگیری از نرمافزار سام و فنون آن را برای نمایش، واکاوی و پیشبینی روابط مکانی هدایت میکند. در این زمینه ،«جیآیاس» به معنی «دانش اطلاعات جغرافیایی»[۲] میباشد.
دورکاوی یا سنجش از دور، دانش بهدستآوردن اطلاعات در مورد ویژگیهای زمین از طریق اندازهگیریهای از دور میباشد. دادههای دورکاویده در اشکال مختلف مانند تصاویر ماهوارهای، عکسهای هوایی و دادههای بهدستآمده از حسگرهای دستی، تولید میشود. جغرافیدانان به منظور: الف) عرضهٔ اطلاعات متنوع در نوعی از پیمانههای فاصلهای (محلی به جهانی)، ب) گردآوردن نگرشی اجمالی از ناحیهٔ مورد علاقه، پ)دسترسی به پایگاههای دوردست یا بیرون از دسترس، ت)فراهم ساختن اطلاعات طیفی نامریی طیف الکترومغناطیس، و ث) آسان کردن بررسی چگونگی تغییر سیما و ناحیهها در درازای زمان، به طور فزاینده از دادههای دورکاویده برای بهدستآوردن اطلاعات در مورد سطح زمین، اقیانوسها و هواکره استفاده میکنند. دادههای دروکاویده ممکن است آزادانه، یا پیوسته با دیگر لایههای دادههای رقمی واکاوَند (مثلا در یک سامانهٔ اطلاعات مکانی) تحلیل شود.
جغرافیای زیستمحیطی شاخهای از جغرافیا است که به توصیف جنبههای فضایی از تعامل میان انسان و جهان طبیعی میپردازد و نیازمند درک درستی از جنبههای سنتی جغرافیای فیزیکی و انسانی، و نیز روشهایی که در آن جوامع انسانی محیط زیست را درک کنند، میباشد. جغرافیای زیستمحیطی در جایگاه پلی میان جغرافیای انسانی و فیزیکی، و در نتیجه همافزایی تخصص از این دو زیرحوزه است. علاوه بر این، همبستگی انسان با محیط زیست به عنوان یک پیامد جهانی شدن و دگرگونیهای فناوردی تغییر کرده، و رویکرد تازهای برای درک رابطهٔ پویا و تغییرات، مورد نیاز بودهاست. نمونههایی از زمینههای پژوهشی در جغرافیای زیستمحیطی عبارت است: از مدیریت بحران، مدیریت محیط زیست، توسعهٔ پایدار، و بومشناسی سیاسی.
علوم نقشهبرداری شاخهای از جغرافیا است که پس از انقلاب کمّی در جغرافیا در اواسط دههٔ 1330 خورشیدی پدید آمدهاست. علوم نقشهبرداری شامل بهرهگیری از روشهای سنتی فضایی مورد استفاده در نقشهنگاری و عارضهنگاری (توپوگرافی) و کاربردشان در رایانه میباشد. دانش نقشهبرداری با استفاده از روشهایی مانند سامانهٔ اطلاعات مکانی (سام) و دورکاوی(سنجش از دور) دارای حوزهٔ مشتکی گسترده با بسیاری از رشتههای دیگر است. علوم نقشهبرداری همچنین به باززیستی(تجدید حیات)برخی گروههای جغرافیایی انجامید، به ویژه در حین دههٔ 1330 خورشیدی و در شمال امریکا که در آن زمینه داشت افول میکرد. دانش نقشهبرداری محدودهٔ گستردهای از زمینههای درگیر با واکاوی فضایی، از قبیل نقشهنگاری، سامانهٔ اطلاعات مکانی (سام یا جیآیاس)، دورکاوی و سامانهٔ موقعیتیابی جهانی (جیپیاس) را در بر میگیرد.
جغرافیای منطقهای شاخهای از جغرافیا است که مناطقی با هر اندازه را در سراسر کرهٔ زمین بررسی میکند و خصوصیت توصیفی رایجی دارد. هدف اصلی فهمیدن یا معنی کردن یکتایی و یا ویژگی یک منطقهٔ خاص است که از طبیعت و عناصر انسانی شکل گرفتهاست. همچنین به تقسیم اراضی که شیوههای مناسب محدودسازی فضا به مناطق را پوشش میدهد نیز توجه میشود. جغرافیای منطقهای همچنین به عنوان رویکردی خاص برای دانشآموختن در رشتهٔ علوم جغرافیایی در نظر گرفته میشود(مانند جغرافیای انتقادی و یا کمّی)
جغرافیای انسانی شاخهای از جغرافیا است که متوجه بررسی الگوها و فرآیندهایی است که برهمکنش انسان با محیطهای جورواجور را شکل میدهد، که شامل جنبههای انسانی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی میباشد. در حالی که توجه عمدهٔ جغرافیای انسانی به چشمانداز فیزیکی زمین نیست (نگاه کنید به جغرافیای فیزیکی) به سختی امکانپذیر است که هنگام بحث دربارهٔ جغرافیای انسانی، به چشماندازهای فیزیکی -که در فعالیتهای انسان در نقش بسیاری دارد- اشارهای نکرد، که جغرافیای زیستمحیطی دارد به عنوان پیوندی میان این دو پدیدار میگردد. جغرافیای انسانی میتواند به بسیاری از مقولههای گسترده تقسیم شود؛ مانند:
 |
.png) |
 |
 |
| جغرافیای فرهنگی | جغرافیای توسعه | جغرافیای اقتصادی | جغرافیای بهداشتودرمان |
 |
 |
 |
 |
| جغرافیای تاریخ و زمان | جغراسیاست و جغرافیای سیاسی | جغرافیای مردمی و جمعیتشناسی | جغرافیای مذهبی |
 |
 |
 |
|
| جغرافیای اجتماعی | جغرافیای ترابردی | جغرافیای گردشگری | جغرافیای شهری یا جغرافیای مدنی |
جغرافیای فیزیکی روی جغرافیا از نگاه علوم زمین تمرکز دارد و هدفش درک فیزیکی سنگکره، آبکره، هواکره، خاککره و الگوهای جهانی گیاگان و زیاگان (زیستکره) است. جغرافیای فیزیکی میتواند به دستهبندی کلی زیر تقسیم گردد:
 |
 |
 |
 |
| جغرافیای زیستی یا زیستجغرافی | اقلیمشناسی یا آبوهواشناسی و دیریناقلیمشناسی یا دیرینآبوهواشناسی | جغرافیای ساحلی یا کرانهای | جغرافیای زیستمحیطی و مدیریت زیستمحیطی |
 |
 |
 |
 |
| زمینسنجی | زمینریختشناسی | یخبندانشناسی | آبشناسی و آبنگاری |
 |
 |
 |
 |
| بومشناسی منظر | اقیانوسنگاری | خاکشناسی | دیرینجغرافیا یا دیرینگیتاشناسی |
 | |||
| دانش دوران چهارم یا دانش کواترنری |
جغرافیا علم بی انتها..........................